سوم تعبير به « تأليف » كه به معناى الفت دادن و جمع كردن توأم با انس و انسجام است كه در مورد خصوص ذوى الارحام ( خويشاوندان ) ذكر شده ، زيرا در عصر جاهليّت بسيار مىشد كه پدر و فرزند با برادر بر سر منافع جزئى باهم مىجنگيدند . پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در سايهء ايمان به مبانى اسلام آنها را به‌هم الفت داد . نتيجه اينكه اين الفاظ سه‌گانه مىتواند تأكيد بر يكديگر باشد و ممكن است هر يك ناظر به نوعى اختلاف در جامعه باشد . اين احتمال نيز وجود دارد كه تعبير به « تأليف شمل » مربوط به اختلافات خانوادگى و خويشاوندى و « رتق » اشاره به بر طرف شدن اختلافات قبيلگى و « لم » اشاره به رفع اختلافات از همهء جامعه و وحدت صفوف آنها باشد . به‌هر حال هيچ‌كس باور نمىكرد كه اين‌جامعهء كوچك عصر جاهلى با آن همه اختلافات عجيب و وحشتناك روزى مبدّل به جامعهء بزرگ واحدى گردد كه وحدت آنها پشت دشمنان را بلرزاند و در واقع يك معجزهء الهى بود ، همان‌گونه كه قرآن مىفرمايد : « « هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ » او همان كسى است كه تو را با يارى خود و مؤمنان تقويت كرد و دلهاى آنها را به‌هم الفت داد . اگر تمام آنچه را روى زمين است صرف مىكردى كه ميان دلهاى آنان الفت دهى ، نمىتوانستى ؛ ولى خداوند درميان آنها الفت ايجاد كرد » . « 1 » * * *

--> ( 1 ) . انفال ، آيهء 62 - 63 .